صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

گزارش يك مركز تحقيقاتي در واشنگتن درباره‌ي «عملكرد شبكه‌هاي برون‌مرزي ايران»

نظرسنجی آمريكا: شبكه‌ی بین المللی العالم بيشترين اطمينان در اذهان عمومی عراق

يك مركز تحقيقاتی خصوصی در واشنگتن (Iran Analytical Report ) در گزارش تحليلی به «عملكرد شبكه‌ی العالم و شبكه‌های برون مرزی سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ايران» پرداخته است.

بخش‌هايي از اين گزارش توسط پژوهشگران ايراني تحصيل‌كرده دانشگاه‌هاي خارج براي اين مركز تحقيقاتي آمريكا تهيه شده است.

در ابتداي اين گزارش به تاريخچه و اهداف جمهوري اسلامي ايران در راه‌اندازي شبكه‌ها اشاره شده و آمده است: «صراحت ديدگاه رسانه‌هاي ايران در مقايسه با موضع نظامي و ايستادگي اين كشور در برابر فشارهاي سياسي غرب، هم‌چنان كانون توجه بسياري از تحليلگران است.

ايران با ايجاد شبكه‌هاي گسترده خبري و پوشش اخبار مناطق مربوط به خاورميانه، قفقاز و آسياي مركزي هم‌چنان در تلاش است تا به نوعي از جهان اسلام حمايت كند. ايران با ايستادگي در مقابله با سانسورهاي خبري رسانه‌هاي غرب، به نوعي قصد دارد تا واقعيت‌هاي جهان اسلام را بر همگان مشهود كند.

ـ راديو و تلويزيون جمهوري اسلامي ايران :

در اوائل دهه 1990، غرب موضع خود را نسبت به ايران تغيير داد. اين به گونه‌اي بود كه به جاي استفاده از اقدامات نظامي عليه ايران، غرب بر آن شد تا هويت جوانان ايراني را از طريق تهاجم فرهنگي، تخريب كند. در چنين فضايي بود كه ايران مصمم به اتخاذ برخي تحولات اساسي در رسانه‌هايش شد. از اين رو با تزريق سرمايه قابل توجه و راه اندازي شبكه‌هاي متعدد خبري به زبان‌هاي مختلف رايج جهان، دولت ايران فعاليت خود را در اين زمينه آغاز كرد.

مسؤوليت نظارت بر تمامي بنگاه‌هاي خبررساني راديو و تلويزيوني بر عهده سازماني به نام سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران است. به دليل حساسيت عملكرد اين سازمان، با ديدي كاملا عميق علي لاريجاني، دبير شوراي امنيت ملي فعلي، به سمت رياست اين سازمان برگزيده شد. لاريجاني مسؤوليت رياست اين سازمان را از سال 1993 تا 2004 بر عهده داشت. از سال 2004 به بعد عزت اله ضرغامي، معاون سابق لاريجاني، به مدت پنج سال عهده‌دار اين سمت شد.

محمد خاتمي، رييس جمهور سابق ايران نيز به نوعي در تلاش بود تا با ايجاد و گسترش شبكه‌هاي جهاني به نوعي تصوير ايران را به خوبي در ميان كشورهاي مسلمان و جهان به تصوير كشاند. در طول رياست جمهوري ايشان، بسياري از روزنامه‌ها و آژانس‌هاي خبري ظهور يافته و به نوعي تحت لواي سيستم‌هاي خبر رساني دولت قرار گرفتند. با وجود تلاش خاتمي جهت گسترش منابع توليد خبري داخل و خارج، وي با موانع متعددي در دسترسي به منابع داخلي توليد خبر مواجه شد.

از اين رو به دليل گستردگي منابع توليد اخبار خارجي، رسانه‌هاي بين‌المللي خبري ايران برخلاف رسانه‌هاي داخلي، از پيشرفت قابل توجهي برخوردار شدند. به سبب همين امر، در حال حاضر اين رسانه‌هاي بين‌المللي، به دليل برخورداري از شالوده قوي، ضمن پوشش اهداف سياسي خود، آن را با صراحت تمام به همگان عرضه مي‌دارند.»

اين گزارش ‌افزوده است: «در حال حاضر شبكه راديويي ايران با برخورداري از 30 زبان مختلف جهان از جمله عربي ـ دري ـ آذري ـ كردي ـ پشتو ـ روسي ـ ازبك و ... به پوشش هاي خبري خود مي پردازد. اين در حالي است كه شبكه‌هاي ماهواره‌يي ايران نيز بيشتر زبان‌هاي رايج منطقه را نيز در بر دارند.

پس از سال 2003 رسانه‌هاي بين المللي ايران با گسترش شبكه‌هاي مختلف به زبان‌هاي مختلف، با ارائه موج‌هاي كوتاه به بخش‌هاي مختلف جهان (به غير از آفريقا) فعاليت خود را هم‌چنان ادامه داده است و از آن جايي كه ميزان بودجه اختصاص يافته به اين امر معين نيست، اين امكان وجود دارد كه جهت راه‌اندازي شبكه‌هاي ماهواره‌يي تا سال 2007 بودجه‌اي معادل با 250 ميليون دلار نيز به اين امر اختصاص داده شود.

اين گزارش با عنوان « جهان اسلام، هدف اصلي ايران» اضافه كرده است:

«شبكه بين‌المللي اخبار العالم، مهمترين شبكه بين المللي عرب زبان ايران تلقي مي‌شود. اين شبكه در سال 2003 در واكنش به حملات آمريكا و كشورهاي متحد به عراق راه اندازي شد و با هدف به تصوير كشاندن اوضاع سياسي عراق، با ديدگاهي كاملا ضد آمريكايي و ضد كشورهاي عضو ائتلاف، به پوشش كامل اخبار عراق پرداخت.

طبق اظهارات حسن بهشتي‌پور، نخستين مدير شبكه، هدف اصلي از راه‌اندازي اين شبكه، ارائه تصوير كاملا واضحي از دنياي اسلام و مخالفت با تك قطبي بودن رسانه‌هاي كشورهاي غربي است.

كانون توجه العالم در ابتدا، فقط مناطق جنوب عراق از جمله شهرهاي نجف، كربلا و بصره بود. ميزان دسترسي بالاي مردم اين مناطق به برنامه‌هاي العالم نيز علت اصلي اين امر بود، به طوري كه در بيشتر اين مناطق مردم عراق مي‌توانستند تنها با داشتن يك تلويزيون برنامه‌هاي اين شبكه را دريافت كنند. البته اين نوعي مزيت محسوب مي‌شد چرا كه براي دريافت برنامه‌هاي ديگر شبكه‌هاي عرب زبان مثل الجزيره، حتما بايد از آنتن‌هاي ماهواره‌يي استفاده مي‌شد.

شبكه العالم با توانايي پخش برنامه‌هاي خود به شعاع 150 كيلومتري مرزهاي عراق، از مزيت ديگري نسبت به ديگر شبكه هاي خبري ديگر نيز برخوردار است كه آن هم كاهش بعد مسافت بود.

اين امر در اوائل زمان جنگ، از اهميت قابل توجهي برخوردار بود چرا كه در آن موقعيت بسياري از مردم عراق از دسترسي به شبكه هاي ماهواره اي، محروم بودند. از اين رو در مدت زمان اندكي، ضمن تثبيت موقعيت خود، العالم توانست اطمينان بسياري از اذهان عمومي عراق را نيز به دست آورد .

اين به گونه‌اي بود كه العالم به عنوان يك جايگزين عالي براي برنامه‌هاي تلويزيون عراق محسوب مي‌شد، برنامه‌هايي كه بسياري از تحليل‌گران آن را ابزاري جهت انجام عمليات‌هاي رواني آمريكا مي‌خواندند.

اين گزارش با اشاره به نظرسنجي به دست آمده توسط نيروهاي آمريكايي آورده است: شبكه العالم، بيشترين اطمينان اذهان عمومي عراق را به خود جلب كرده بود. شبكه رسانه‌اي عراق (SMN) و شبكه مذهبي نجف، از ديگر شبكه‌هايي بودند كه نسبت به ديگر شبكه هاي موجود از محبوبيت بيشتري برخوردار بودند.

بعدها طبق نظرسنجي ديگري گفته شد كه بيش از 80 درصد جمعيت بغداد به تماشاي برنامه‌هاي العالم مي‌پردازند. به طوري كه 56 درصد آن‌ها نيز اخبار مورد دلخواه خود را از اين شبكه دريافت مي‌كنند و اين به گونه‌اي بود كه شبكه‌ي العالم، حتي براي جذب اطمينان بيشتر، خبرنگاراني را برمي‌گزيد كه از لهجه محلي عراقي نيز برخوردار بودند.

العالم در حقيقت با تاكيد بر انسجام شيعيان و اتحاد اسلامي مردم عراق و نمايش يأس و نا اميدي استيلا يافته بر مردم عراق كه ناشي از اشغال گري آمريكا بود، چالش عظيمي براي رسانه هاي آمريكايي تلقي مي‌شد.

اين شبكه با پوشش مستمر اخبار مربوط به عقب نشيني نيروهاي آمريكايي، تضعيف هر چه بيشتر اين نيروها را نمايان مي ساخت.

شبكه العالم بر خلاف رسانه هاي غربي به طور مستمر از انفجار بالگردهاي نظامي خبر مي‌داد. اين شبكه در برجسته ساختن عقايد و ديدگاههاي دولتمردان ضد آمريكايي عراق نيز از سهم به سزايي برخوردار است. يكي از نمايندگان مجلس عراق، طي مصاحبه اي با اين شبكه چنين اظهار مي‌دارد: نيروهاي اشغالگر آمريكايي از اين كه به حرف مردم عراق گوش كنند، همچنان طفره مي‌روند و سعي بر عقب نشيني دارند.

اين شبكه، طي برنامه اي، اخيرا ميزگردهايي را تشكيل داده كه در آن تحليل گران سياسي به بررسي توطئه‌هاي آمريكا جهت ترور شخصيت‌ها و رهبران اسلامي عراقي جهت حفظ استيلاي خود بر دولت كنوني عراق مي‌پردازند.

اين گزارش درباره‌ي شبكه العلم افزوده است: اگر چه كانون توجه العالم، كشور عراق و اوضاع سياسي آن كشور بود، اما اين كانون توجه طي استقرار دفاتر منطقه يي در شهرهاي تهران، بيروت و بغداد و همچنين استقرار خبرنگاران مختلف در برخي از مناطق مهم جهان، به مرور زمان خاورميانه و جهان اسلام را نيز در بر گرفت.

شبكه العالم با حفظ استراتژي ضد آمريكايي خود، به ارائه اخبار ديگر مناطق جهان نيز پرداخت به طوري كه در گستردگي و تنوع پوشش اخبار در حال حاضر رقيب بزرگي براي شبكه الجزيره محسوب مي‌شود.

در حقيقت اخبار ارائه شده در اين شبكه ضمن به تصوير كشاندن سياست خارجي ايران، گوياي موضوع مهم ديگري نيز است و آن ايفاء نقش كليدي ايران به عنوان يك سردمدار در حمايت از جهان اسلام است.

مصاحبه هاي مختلفي كه اين شبكه با سياستمداران ايراني انجام مي‌دهد، در حقيقت نشان دهنده مواضع ايران در برابر بسياري از مسائل مختلف براي مخاطبان عرب است. براي مثال، طي مصاحبه اين شبكه با آقاي احمدي‌نژاد رييس جمهوري ايران وي بر اين نكته اشاره داشت كه : " ملت ايران چه از لحاظ پيشينه فرهنگي، و چه از نقطه نظر سياسي و اقتصادي، در منطقه به عنوان قدرتي محسوب مي شود كه ضمن برخورداري از تاثير بين المللي، نبايد در منطقه ناديده گرفته شود.

در بخشي ديگر از اين گزارش آمده است: العالم با چنين ديدگاهي، در حقيقت بر آن است تا مخاطب عرب زبان خود را نسبت به قدرت نظامي ايران آگاه سازد.

در تابستان گذشته نيز يكي ديگر از اقدامات اصلي اين شبكه پوشش جنگ لبنان و اسرائيل بود. اين شبكه ضمن تقدير از پيروزي بزرگ حزب الله لبنان، بود.

طي نظر سنجي بدست آمده توسط ايران در مورد پوشش خبري جنگ لبنان ـ اسرائيل، نتايج به دست آمده حاكي از آن است كه 22 درصد مردم لبنان اخبار مربوط به اوضاع جنگ را مستقيما از شبكه العالم دريافت مي كردند. اين در حالي است كه 49 درصد اين افراد علت اصلي آن را « واقعي بودن» اين اخبار عنوان كرده بودند.

در مورد پوشش خبري اعترافات سربازان انگليسي نيز، اين شبكه از سهم عمده اي برخوردار بود. اظهارات به دست آمده از اين سربازان انگليسي در مرحله نخست از سوي روابط عمومي سپاه پاسداران ايران، در اختيار اين شبكه گذاشته شد.

اين گزارش در ادامه درباره‌ي عملكرد شبكه العلم در ارائه خبرهاي ملوانان انگليسي متجاوز به آب‌هاي ايران آورده است: پوشش خبري كامل از آزادي اين سربازان انگليسي حاكي از آن بود كه اين سربازان از نوع رفتار دولتمردان ايراني بسيار خرسند و سپاسگزار بودند. بطوري كه در بخشي از اخبار العالم چنين عنوان شده بود: طي ملاقاتي كه رييس جمهوري ايران با اين سربازان انگليسي داشتند، آن‌ها به خاطر صدور حكم آزاديشان، از وي بسيار تقدير و تشكر كردند.

اين شبكه ضمن اعلام اين كه ايران قرباني توطئه‌هاي دولتمردان انگليسي در اين باره است چنين اظهار داشته بود: دولت‌هاي غربي در مسئله تجاوز دريانوردان انگليسي به آبهاي داخلي ايران، همواره در تلاشند تا ديدگاه غير منطقي خود را با زورگويي هر چه تمام بر ايران تحميل نمايند. اين شبكه همچنين در برجسته ساختن رسوايي مربوط به فروش اظهارات بي اساس سربازان انگليسي به رسانه هاي اين كشور، نيز عملكرد قابل توجهي داشت. به هر حال، آنچه مشهود است گزارشات ارسالي از اين شبكه مبتني بر عملكرد ضعيف مقامات انگليس در حل بحران جاري بود.

مساله مناقشه فلسطينيان و اسرائيل كه جهان اسلام درباره آن موضع يكساني اتخاذ كرده است، مكررا توسط شخصيت‌هاي سياسي مختلفي از جمله آقاي احمدي نژاد، رياست جمهوري ايران، در اين به بحث و گفتگو گذارده مي شود.

برجسته ساختن ايران به عنوان مهمترين مخالف اسراييل در منطقه، هدف اصلي اين كار است. احمدي نژاد با ضعيف خواندن قدرت نظامي اسراييل، همواره بر اين موضوع تاكيد دارد كه اين رژيم در آستانه نابودي است.

برگزاري كنفرانس «هولوكاست» نيز يكي ديگر از اقداماتي بود كه در همين راستا (يعني نابودي رژيم صهيونيستي) اتخاذ شده بود. در اين ميان شبكه‌هاي بين المللي العالم و الجزيره تنها شبكه‌هايي بودند كه حق پوشش خبري اين كنفرانس را داشند. به طوري كه اين دو شبكه نتايج اجلاس را براي بيش از 50 ميليون مخاطب عرب زبان، كاملا شفاف ساخته بودند.

اين گزارش اضافه كرده است: شبكه العالم با بهره گيري از دو سايت انگليسي و عربي نيز هم‌چنان در حال تقويت است. سايت انگليسي اين شبكه در تابستان 2006 راه اندازي شد. در حقيقت سايت عربي اين شبكه با هدف شناسايي و تقويت ماهيت همسان فرهنگي كشورهاي مسلمان در مقابل تهاجمات غرب راه اندازي شده است. در اين ميان، هدف اصلي از راه اندازي سايت انگليسي نيز انعكاس اخبار به دور از هرگونه پيش داوري و حفظ نوعي اعتدال در اين ميان است.

اين گزارش هم‌چنين به راه‌اندازي شبكه‌ي انگليسي زبان ايران ااشاره كرده و آورده است: در ماه مارس نيز صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، به راه اندازي شبكه خبري ديگري با عنوان « PRESS » اقدام مي‌كند كه مناطق اروپا، آسيا و شمال آمريكا را تحت پوشش قرار مي دهد و هدف اصلي از راه اندازي آن، پاسخ به تبليغات سوء غرب عليه ايران است.

به علاوه، ايران با حضور فعال در تلويزيون ماهواره‌يي كشورهاي عرب زبان به منظور ارتقاء انسجام ملتهاي اسلامي و مقابله با اقدامات سوء كشورهاي غربي در منطقه، نهايت بهره را برده است. حضور شخصيتهاي سياسي ايران از جمله آقاي احمدي نژاد، رياست جمهوري ايران و مناظرة آقاي هاشمي رفسنجاني، رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام، با يكي از شخصيتهاي برجسته مذهبي دنياي عرب يعني آقاي يوسف القرضاوي، به وضوح گواه بر اين امر است.

اين گزارش با عنوان «پوشش رسانه‌اي فرا منطقه‌اي» اضافه كرده است:

ايران هم‌چنين برنامه تلويزيوني جام جم و سحر ( الكوثر ) كه بر مبناني برنامه‌هاي اسلامي و ايراني است به خارج از كشور پخش مي‌كند. جام جم فرستنده ماهواره‌اي است كه از سال 1997 براي ايرانيان مقيم خارج از كشور برنامه به زبان فارسي پخش مي‌كند.

شبكه تلويزيوني ماهواره‌اي سحر به زبان‌هاي تركي استانبولي، آذري، عربي، دري، انگليسي و زبانهاي ديگر برنامه پخش مي كند. در فوريه سال 2006 كانال شبكه تلويزيوني سحر نام خود را به الكوثر تغيير داد كه به طور اختصاص به زبان عربي براي شيعيان برنامه پخش مي‌كند.

يك مقام شبكه سحر به خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) گفته است: شبكه سحر نيز همان هدف را دنبال مي‌كند و با شبكه‌هاي خبري عربي رقابت مي‌كند كه متاسفانه شبكه‌هاي خبري عربي، هويت انساني ـ اسلامي را تخطئه كرده‌اند.

كانال سحر ( الكوثر ) برنامه‌هاي عمومي پخش مي‌كند. مثل نمايش برنامه براي كودكان و فيلمهاي ايراني و تعدادي نيز برنامه سياسي. معاون شبكه تلويزيوني سحر ( الكوثر ) گفت: اين كانال يك كانال خبري مثل العالم نيست اما به عنوان تنها كانال تلويزيوني جمهوري اسلامي به زبان عربي است كه عمدتا برنامه هاي فرهنگي، تعليمات ديني و عقايد اهل بيت (ع) را پخش مي‌كند.

معاون مدير كانال الكوثر ادعا كرد كه در طول جنگ تابستان در لبنان 2006 در حدود 55 درصد لبناني‌ها ، به اين كانال نگاه مي كردند.

شبكه تلويزيوني سحر هم‌چنين براي جمهوري آذربايجان و منطقه قفقاز برنامه به زبان آذري پخش مي‌كند. اين شبكه علاوه بر انتشار نفوذ ايران درمنطقه براي مبارزه با برنامه هاي تلويزيوني آذربايجان به ايران كار مي كند شبكه تلويزيوني سحر براي خنثي كردن تبليغات جمهوري آذربايجان كه مي‌كوشد حمايت مردم آذري زبان را نسبت به خود جلب كند مي‌كوشد از طرف ديگر كانال كردي شبكه تلويزيوني سحر و روزنامه كرد زبان ( چادر ) مي‌گويند كه آن‌ها مي‌خواهند به كردهاي ساير مناطق كردستان بگويند با توجه به اين كه اين شبكه درخدمت آنهاست و در خدمت زبان و فرهنگ كردستان است آنها ديگر نيازي به تشكيل احزاب سياسي عليه دولت مركزي ندارند زيرا كه دولت مركزي حامي و پشتيبان حقوق كردهاست.

ايران همچنين از مشهد به افغانستان وآسياي مركزي برنامه راديوئي پخش مي‌كند. اين شبكه راديوئي نيز مثل العالم پيامهاي ضد آمريكائي پخش مي كند . برنامه راديوئي مشهد به زبانهاي دري ، ازبكي تركمن و فارسي پخش مي شود. اين برنامه ها تركيبي از مفاهيم مذهبي و ضد غرب است كه حضور آمريكا در افغانستان را عامل بي ثباتي خوانده و اينكه بهتر از حضور طالبان در افغانستان نيست.

تفسيرهايي كه راديو مشهد پخش مي‌كند به ابراز روابط گرم ايران و افغانستان مي‌پردازد. در مصاحبه اي كه در ماه دسامبر گذشته پخش شده يك گزارشگر راديو گفت كه ايران سرمايه گذاري عظيم در بازسازي زير بناي افغانستان كرده است.

اين گزارش اين چنين نتيجه گيري كرده است:

سياست خارجي ايران كاملا واضح و روشن است: يعني اين كه او به قدرت نمايي و به رخ كشيدن قدرت خود به جهانيان است كه بودجه نظامي خود را افزايش مي دهد، همواره صحبت دفاع و پاسخ صريح به هرنوع تجاوز مي كند و رويداد اخير در خصوص 15 ملوان بريتانيايي نشان از اعتماد به نفس جديد ايران بشمار مي‌آيد.

اما سياست راهبردي ايران در مورد قدرت نظامي خود واضح و ساده نيست. در واقع تمام فعاليت و تلاشهاي ايرانيها كاملا حساب شده و چند وجهي است همانگونه كه افكار عمومي بخشي از استراتژي جديد تهران بشمار مي‌آيد.

شبكه‌هاي برون مرزي ايران در حال توسعه و گسترش هستند. اكنون ايران در جهان به عنوان يك كشور اسلامي با شخصيت و محبوب مطرح شده است. اكنون اين فرصت براي ايران مهيا شده است تا با نشان دادن چهره واقعي خود با تبليغات مسموم رسانه اي كه از او يك چهره منفي ساختند مقابله كند.

ايران امروز، با پخش برنامه‌هاي خبري زنده ماهواره‌يي دستاوردهاي خود را برجسته و نمايان مي‌سازد و ديدگاههاي خود در موضوعات مختلف با تاكيد به وحدت اسلامي و همبستگي شيعه، تشريح مي كند .

پخش برنامه هاي ماهواره‌يي، ازجمله ميزگردها، مصاحبه با سياستمداران و كارشناسان و صاحب نظران كه بر نقش مثبت ايران در منطقه تاكيد مي‌كند، ايران را به همسايگان خود نزديكتر كرده است.

نظرسنجي‌هاي اخير نشان مي‌دهند كه حمايت جوامع عربي از ايران درحال گسترش و فزوني است.

دانشگاه «مريلند» در آخرين نظرسنجي خود اعلام كرد كه اكثريت مردم در كشورهاي عربي از جمله لبنان، مصر، اردن، مراكش، عربستان و امارات از حق مسلم ايران در انرژي هسته‌يي حمايت كردند.

در اين نظرسنجي وقتي پرسش شد كه كدام كشور بزرگترين تهديد است : 85 درصد پاسخ دادند كه اسرائيل بزرگترين تهديد است 72 درصد آمريكا و فقط 11درصد ايران را تهديد دانستند.

به نظر مي‌رسد كه عرب‌ها تحت تاثير مقاومت ايران دربرابر فشارهاي امريكا و نيز توانايي ايران در پيگيري سياست خارجي خود قرارگرفته‌اند.

گرچه رهبران عرب يك بدبيني تاريخي را نسبت به ايران و مقاصد ايران در منطقه دارند. به عنوان مثال: اكثريت در عربستان معتقدند كه نفوذ ايران در عراق بسيار خطر ناكتر از امريكا است براي كاهش اين نگرانيهاي بلند مدت، ايران بايد بسيار تلاش كند تا قلب و فكر عرب‌ها را به دست آورد. اين استفاده نرم افزاري (رسانه اي و فكري) نشان مي‌دهد كه ايران به اين درك و باور رسيده است كه قدرت نظامي تنها بخشي از اهداف بلند مدت خود مبني بر تبديل شدن قدرت منطقه‌اي و به دست گرفتن پرچم مبارزه با غرب است

نویسنده : محمود رضا حسنلو : ۱۱:٥٦ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٢ اردیبهشت ۱۳۸٦
Comments نظرات () لینک دائم